Công tác tuyên giáo và dân vận cấp ủy trong giai đoạn phát triển mới của đất nước

Từ tia lửa thắp lên ánh sáng dẫn đường

Công tác tuyên giáo và công tác dân vận từ lâu đã được Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện. Ngay từ những năm đầu thế kỷ XX, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc khi đi tìm đường cứu nước đã đến với chủ nghĩa cộng sản và tìm mọi cách để truyền bá, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lê-nin về Việt Nam. Người tham gia viết nhiều tài liệu, mở lớp giảng dạy, viết các tác phẩm báo chí và thành lập nhiều cơ quan báo chí, trong đó có báo Thanh Niên ra số đầu vào ngày 21-6-1925 - trở thành dấu mốc khởi đầu của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần huấn thị, làm rõ vai trò, trách nhiệm, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp, cách thức tổ chức thực hiện công tác tuyên giáo và công tác dân vận của Đảng. Người chỉ rõ: “Giáo dục tư tưởng và lãnh đạo tư tưởng là việc quan trọng nhất của Đảng, phải kiên quyết chống cái thói xem nhẹ tư tưởng”⁽¹⁾, “Dân vận kém thì việc gì cũng kém. Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công”⁽²⁾…

Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, cùng với việc xác định đường lối cơ bản của cách mạng, Trung ương Đảng cũng quyết định thành lập các ban chuyên môn của Đảng để phụ trách công tác tuyên truyền, vận động. Nhờ đó, qua từng thời kỳ cách mạng, các ban chuyên môn thực hiện công tác tuyên giáo và công tác dân vận của Đảng đã bám sát các mục tiêu, nhiệm vụ chính trị, chủ động, sáng tạo trong tham mưu, hướng dẫn, tổ chức thực hiện, góp phần phát huy tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường, khối đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp với sức mạnh thời đại, tạo nên nguồn sức mạnh vật chất và tinh thần to lớn để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân vượt qua mọi gian khổ, mất mát, hy sinh, làm nên những thắng lợi vẻ vang của Đảng, của dân tộc. Tiêu biểu như khi mới thành lập được 15 năm và chỉ với gần 5.000 đảng viên, nhưng được vũ trang bởi lý luận cách mạng tiền phong của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, với truyền thống yêu nước nồng nàn và chủ nghĩa anh hùng cách mạng Đảng ta đã lãnh đạo, tuyên truyền, vận động, tập hợp được đông đảo quần chúng nhân dân cả nước đứng lên đánh đổ thực dân, phong kiến, giành lại độc lập, thành lập chính quyền của nhân dân trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Ngay sau đó, Đảng cũng đã lãnh đạo chính quyền cách mạng, cùng quân và dân cả nước bước vào hai cuộc “kháng chiến toàn dân, toàn diện” lâu dài chống thực dân, đế quốc, thống nhất đất nước với chiến dịch Điện Biên Phủ và chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Đất nước độc lập, thống nhất, công tác tuyên giáo và dân vận tiếp tục có vai trò quan trọng với các mục tiêu khắc phục hậu quả chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế, giữ vững an ninh, bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ quốc gia.

Qua gần 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, hệ thống Tuyên giáo và hệ thống Dân vận đã tham mưu cho Đảng kiên định nền tảng tư tưởng và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trên tất cả các lĩnh vực phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, công tác đối ngoại, xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; tiếp tục cụ thể hoá mối quan hệ “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ”, mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa Đảng với Nhân dân, phát huy truyền thống đại đoàn kết toàn dân tộc, các nguồn lực trong nhân dân… làm nên những thành tựu quan trọng, tạo thế và lực cho đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên phát triển hưng thịnh và giàu mạnh.

Bước phát triển mới của công tác tuyên giáo và dân vận

Trải qua gần 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, trước những biến động của tình hình thế giới, đất nước ta đứng trước “thời điểm lịch sử, cần những quyết sách lịch sử”, Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm đã quyết định đẩy nhanh việc thực hiện các nghị quyết Đại hội Đảng, nghị quyết, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, đặc biệt là tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh, gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”, ban hành một số kết luận để xây dựng hệ thống chính trị thật sự tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Qua đó, thực hiện “cuộc cách mạng” về tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới.

Ngày 24-1-2025, Bộ Chính trị đã ban hành Quyết định số 240-QĐ/TW về việc hợp nhất Ban Tuyên giáo Trung ương và Ban Dân vận Trung ương thành Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; đồng thời ban hành Quyết định số 246-QĐ/TW về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương. Ngày 3-2-2025, thay mặt Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Tổng Bí thư Tô Lâm đã trao quyết định về chức năng, nhiệm vụ và phân công đồng chí Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng làm Trưởng Ban cùng các Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương. Việc hợp nhất Ban Tuyên giáo  Trung ương và Ban Dân vận Trung ương đã giúp giảm số đầu mối cấp vụ, đơn vị từ 31 (Ban Tuyên giáo Trung ương có 18 vụ, đơn vị và 3 đơn vị được Bộ Chính trị, Ban Bí thư giao quản lý; Ban Dân vận Trung ương có 10 vụ, đơn vị) xuống còn 17 vụ, đơn vị. Đặc biệt, trong công tác báo chí, những tháng đầu năm 2025, Văn phòng Trung ương, Tạp chí Cộng sản, Báo Nhân dân đã nhanh chóng thực hiện việc sáp nhập, tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ, công tác tổ chức cán bộ của các tạp chí ban đảng Trung ương và Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. Bộ Biên tập Tạp chí Cộng sản đã xuất bản ấn phẩm “Xây dựng Đảng” phiên bản in và điện tử, bảo đảm việc thông tin, tuyên truyền về công tác xây dựng Đảng không bị ngắt quãng, góp phần tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, tuyên truyền, hướng dẫn về nghiệp vụ công tác đảng và hệ thống chính trị trong giai đoạn phát triển mới của đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng...

Ở các địa phương, Ban Tuyên giáo và Dân vận cấp uỷ các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Ban Tuyên giáo và Ban Dân vận cấp ủy các quận, huyện, thị, thành phố (cấp huyện) cũng được thành lập trên cơ sở hợp nhất Ban Tuyên giáo, Ban Dân vận cùng cấp; việc hợp nhất ở cấp tỉnh được hoàn thành ở 63/63 tỉnh, thành phố ngay những ngày đầu tháng 3-2025.

Đến nay, việc hợp nhất giữa hai hệ thống Tuyên giáo và Dân vận được thực hiện theo đúng tinh thần chỉ đạo của Trung ương và Tổng Bí thư Tô Lâm, bám sát các quy định của Đảng, theo tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng” để nhanh chóng đưa chủ trương của Đảng đi vào thực tiễn, “bảo đảm tính đồng bộ, liên thông, một cơ quan thực hiện nhiều việc, một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm chính”… Trước, trong, sau hợp nhất, các ban tuyên giáo và dân vận từ Trung ương đến địa phương đã chủ động triển khai, nghiên cứu, đề xuất phương án để tham mưu cấp có thẩm quyền; làm tốt công tác chính trị, tư tưởng, quán triệt, triển khai sâu rộng các yêu cầu, nhiệm vụ tạo nên sự đoàn kết, thống nhất, quyết tâm cao trong cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, người lao động. Công tác tổ chức - cán bộ được thực hiện khách quan, bám sát các chủ trương, định hướng và kế hoạch đề ra, gắn tinh gọn tổ chức bộ máy với kiện toàn, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực, ngang tầm nhiệm vụ. Đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là những vị trí lãnh đạo, người đứng đầu các cơ quan, đơn vị đã hy sinh quyền lợi cá nhân vì lợi ích chung, tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, nêu gương, nỗ lực bắt nhịp nhanh với yêu cầu nhiệm vụ công tác ở cương vị mới…

Sau hợp nhất các cơ quan, tiếp tục phân định, làm rõ mối quan hệ “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội làm nòng cốt để Nhân dân làm chủ” theo tinh thần văn kiện Đại hội XIII của Đảng; tạo điều kiện tiếp tục tinh gọn tổ chức bộ máy, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ theo hướng gần dân, sát cơ sở, đại diện, chăm lo cho đoàn viên, hội viên, nhân dân; thực hiện giám sát, phản biện, tham gia xây dựng Đảng, chính quyền trong sạch, vững mạnh; tập hợp, đoàn kết, tuyên truyền, vận động các giai cấp, tầng lớp nhân dân thực hiện các phong trào thi đua yêu nước, cuộc vận động, các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước... 

Những vấn đề đặt ra trong thời gian tới

Để thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược nhân dịp kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập nước, xây dựng thành công nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, công tác tuyên giáo và dân vận có vị trí, vai trò, nhiệm vụ chiến lược, đặc biệt quan trọng, góp phần không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng trên các lĩnh vực chuyên môn được giao. Trên cơ sở chức năng, yêu cầu, nhiệm vụ của Ban Tuyên giáo và Dân vận, theo chúng tôi trong thời gian tới cần quan tâm những vấn đề sau:

Thứ nhất, xác định công tác tuyên giáo và dân vận là trách nhiệm của toàn Đảng và hệ thống chính trị. Trong đó, Đảng lãnh đạo, ban hành các chủ trương, nghị quyết; Nhà nước thể chế hoá thành chính sách, pháp luật và tổ chức thực hiện; Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể là nòng cốt phối hợp tham gia. Quán triệt, nâng cao ý thức, trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ công tác tuyên giáo và dân vận trong cấp uỷ, tổ chức đảng, chi bộ và đội ngũ cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên và nhân dân. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; trách nhiệm nêu gương của người cán bộ, đảng viên trước nhân dân; xây dựng, thực hành phong cách người cán bộ tuyên giáo và dân vận trong thời kỳ mới.

Thứ hai, trên cơ sở nền tảng chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo và Dân vận các cấp làm tốt công tác nghiên cứu, tham mưu, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát, thẩm định… để Đảng lãnh đạo hệ thống chính trị làm tốt các chức năng, nhiệm vụ này. Đặc biệt, không ngừng nghiên cứu, bổ sung phát triển lý luận, tổng kết thực tiễn, bám sát mục tiêu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới để tham mưu cho Đảng tăng cường lãnh đạo, đổi mới công tác tuyên giáo và dân vận, có các giải pháp phát triển, đột phá trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội, khoa học - công nghệ, giáo dục, quốc phòng - an ninh, đối ngoại... Phát huy vai trò thường trực các ban chỉ đạo, hội đồng chuyên môn về công tác tuyên giáo và dân vận theo phân công của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, cấp ủy các cấp.

Thứ ba, xây dựng và thực hiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa để dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển, góp phần cụ thể hóa, thể chế hóa mối quan hệ “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ”, phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Gắn thực hiện dân chủ trong Đảng với dân chủ trong xã hội, thực hiện tốt pháp luật về dân chủ. Củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa Đảng với nhân dân, chăm lo cho các giai cấp, tầng lớp, làm tốt công tác dân tộc, tôn giáo; phát huy tinh thần yêu nước, sức mạnh đoàn kết, vai trò là chủ, làm chủ của nhân dân trong thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - văn hoá - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh, dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng. Trước mắt huy động sự tham gia vào cuộc, ý kiến đóng góp của mọi người dân vào các dự thảo Hiến pháp, dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng; sự giám sát của nhân dân trong việc tổ chức đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội XIV của Đảng; bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Thứ tư, phát huy dân chủ đi đôi với tăng cường kỷ luật, kỷ cương; chủ động, tích cực đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, làm thất bại mọi âm mưu chống phá của các thế lực thù địch, nhất là trên các lĩnh vực tư tưởng, văn hoá, báo chí, truyền thông, dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền; đấu tranh với các biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện tự diễn biến, tự chuyển hóa...

Thứ năm, kết hợp hiệu quả công tác tuyên truyền và vận động, tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền trên báo chí, truyền thông, mạng xã hội để mỗi cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên, nhân dân thấm nhuần sâu sắc tư tưởng, vai trò, trách nhiệm trong kỷ nguyên mới và đồng thuận, hưởng ứng tham gia, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra. Chủ động nắm bắt, dự báo tình hình nhân dân, dư luận xã hội, mở rộng các kênh đối thoại, tiếp nhận, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng cán bộ, đảng viên, nhân dân để sớm có các chủ trương, chính sách, định hướng, giải quyết, trợ giúp. Tham mưu cho Đảng, phối hợp, hướng dẫn trong hệ thống chính trị để tổ chức thực hiện tốt các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước. Định kỳ sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm, biểu dương, nhân rộng các tấm gương điển hình tiên tiến, gương “người tốt, việc tốt” trong các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Thứ sáu, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng thành tựu của cách mạng công nghiệp lần thứ tư vào các hoạt động tuyên giáo và dân vận. Tăng cường hiện diện để tuyên truyền, vận động, đấu tranh để bảo đảm an ninh, an toàn, văn hóa trên không gian mạng... Xây dựng cơ chế, tiêu chí đánh giá kết quả, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ công tác tuyên giáo và dân vận của hệ thống chính trị. Tăng cường, mở rộng việc thăm dò ý kiến, đánh giá tín nhiệm, sự hài lòng của người dân với hoạt động của các cơ quan hành chính, gắn ứng dụng chuyển đổi số để bảo đảm thông tin nhanh, chính xác, khách quan...

Thứ bảy, tiếp tục quan tâm xây dựng, kiện toàn tổ chức bộ máy của hệ thống Tuyên giáo và Dân vận các cấp theo hướng tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; chăm lo đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác tuyên giáo và dân vận, nhất là cán bộ làm ở cơ sở, các đơn vị sau sáp nhập... Giải quyết chế độ chính sách phù hợp cho cán bộ nghỉ hưu trước tuổi, thôi việc do tinh gọn, sắp xếp tổ chức bộ máy.

Ngọn lửa cách mạng do Chủ tịch Hồ Chí Minh và các vị lãnh đạo tiền bối của Đảng thắp lên những năm đầu thế kỷ XX đã trở thành ánh sáng dẫn đường cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và toàn dân tộc hôm nay; với lớp lớp các thế hệ cán bộ, đảng viên của hệ thống Tuyên giáo và hệ thống Dân vận của Đảng trước đây, nay là hệ thống Tuyên giáo và Dân vận kế thừa, tiếp nối, bổ sung, tiếp tục làm rạng rỡ thêm truyền thống tự hào: “Đi trước mở đường, đi cùng thực hiện, đi sau tổng kết”, “Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công” trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.

----------------

(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 8, tr. 279
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 234